menu_WAR_vienkiemsatportlet_INSTANCE_hKWBd2nFDgz3
Sơn Trà - Trao đổi về những khó khăn trong việc xem và lập biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa XXST vụ án hình sự của Kiểm sát viên
Đăng ngày 26-01-2021 05:24

Biên bản phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là một trong những văn bản pháp lý quan trọng thể hiện toàn bộ diễn biến phiên tòa có được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự hay không, đồng thời cũng là một trong những nguồn chứng cứ quan trọng theo quy định tại Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định:

“1. Biên bản phiên tòa phải ghi rõ giờ, ngày, tháng, năm, địa điểm mở phiên tòa và mọi diễn biến tại phiên tòa từ khi bắt đầu cho đến khi kết thúc phiên tòa. Cùng với việc ghi biên bản, có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh về diễn biến phiên tòa.

2. Các câu hỏi, câu trả lời, lời trình bày và quyết định tại phiên tòa đều được ghi vào biên bản.

3. Ngay sau khi kết thúc phiên tòa, chủ tọa phiên tòa phải kiểm tra biên bản và cùng với Thư ký Tòa án ký vào biên bản đó.

4. Sau khi chủ tọa phiên tòa và Thư ký Tòa án ký vào biên bản phiên tòa, Kiểm sát viên, bị cáo, người bào chữa, bị hại, đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự hoặc đại diện của những người đó được xem biên bản phiên tòa. Nếu có người yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa thì Thư ký Tòa án phải ghi sửa đổi, bổ sung đó vào biên bản phiên tòa. Không được tẩy xóa, sửa chữa trực tiếp mà phải ghi sửa đổi, bổ sung tiếp vào cuối biên bản phiên tòa và cùng chủ tọa phiên tòa ký xác nhận; nếu chủ tọa phiên tòa không chấp nhận yêu cầu thì phải nêu rõ lý do và ghi vào biên bản phiên tòa.”

Biên bản phiên tòa hình sự sơ thẩm được thực hiện theo mẫu số 22-HS (Ban hành kèm theo Nghị quyết số 05/2017/NQ-HĐTP ngày 19 tháng 9 năm 2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao), trong đó thể hiện đầy đủ các nội dung theo quy định tại Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Theo khoản 3 Điều 258 Bộ luật Tố tụng Hình sự thì ngay sau khi tuyên án và kết thúc phiên tòa, Chủ tọa phiên tòa phải tiến hành kiểm tra biên bản phiên tòa và cùng với thư ký Tòa án ký vào biên bản. Theo quy đinh trên thì thủ tục kiểm tra biên bản phiên tòa phải được Chủ tọa phiên tòa tiến hành ngay lập tức và không gián đoạn về mặt thời gian. Đây là quy định bắt buộc Chủ tọa phiên tòa phải thực hiện. Để đảm bảo biên bản phiên tòa được thể hiện trung thực, khách quan, đầy đủ toàn bộ diễn biến của phiên tòa sơ thẩm, trong quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Kiểm sát viên phải kiểm tra việc thực hiện thủ tục này của Chủ tọa phiên tòa. Nếu phát hiện Chủ tọa phiên tòa không thực hiện việc kiểm tra biên bản phiên tòa hình sự sơ thẩm thì Kiểm sát viên có quyền yêu cầu, kiến nghị Chủ tọa phiên tòa thực hiện ngay lập tức theo đúng quy định tại khoản 3, Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự. Tuy nhiên, trong thực tế việc thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị này của Kiểm sát viên vẫn còn nhiều khó khăn như: Đôi lúc phiên tòa kết thúc trễ về mặt thời gian, khi được yêu cầu, Chủ tọa phiên tòa thường cho rằng không có thời gian, để xem lại sau, hoàn thiện rồi ký. Và Kiểm sát viên cũng không có tài liệu để báo Lãnh đạo Viện thực hiện quyền kiến nghị bằng văn bản.

Theo quy định tại khoản 4, Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự: Sau khi chủ tọa phiên tòa và Thư ký Tòa án ký vào biên bản phiên tòa thì Kiểm sát viên được xem biên bản phiên tòa. Nếu Kiểm sát viên có yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa thì Thư ký Tòa án phải ghi sửa đổi, bổ sung đó vào biên bản phiên tòa. Không được tẩy xóa, sửa chữa trực tiếp mà phải ghi sửa đổi, bổ sung tiếp vào cuối biên bản phiên tòa và cùng chủ tọa phiên tòa ký xác nhận; nếu chủ tọa phiên tòa không chấp nhận yêu cầu thì phải nêu rõ lý do và ghi vào biên bản phiên tòa. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền yêu cầu được xem biên bản phiên tòa hình sự sơ thẩm của Kiểm sát viên trên thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc như sau:

Thứ nhất: Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự không có quy định cụ thể là trong khoảng thời gian bao lâu sau khi chủ tọa phiên tòa và Thư ký Tòa án ký vào biên bản phiên tòa thì Kiểm sát viên có quyền được xem biên bản phiên tòa nên trên thực tế quyền này của Kiểm sát viên không được Chủ tọa phiên tòa đảm bảo. Vì không có quy định cụ thể về mặt thời gian, nên có thể là một ngày, hai ngày hoặc là một khoảng thời gian không xác định sau khi chủ tọa phiên tòa và Thư ký Tòa án ký vào biên bản phiên tòa thì Kiểm sát viên mới được xem biên bản phiên tòa.

Thứ hai: Điều luật chỉ quy định khi xem biên bản phiên tòa, nếu Kiểm sát viên có yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa thì Thư ký Tòa án phải ghi sửa đổi, bổ sung đó vào biên bản phiên tòa. Những yêu cầu sửa đổi, bổ sung phải ghi tiếp vào cuối biên bản phiên tòa và cùng chủ tọa phiên tòa ký xác nhận; nếu chủ tọa phiên tòa không chấp nhận yêu cầu thì phải nêu rõ lý do và ghi vào biên bản phiên tòa. Theo quy định trên thì Kiểm sát viên chỉ ký vào cuối biên bản phiên tòa hình sự sơ thẩm trong trường hợp Kiểm sát viên yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa. Còn đối với trường hợp sau khi xem biên bản phiên tòa, Kiểm sát viên không có yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa thì Kiểm sát viên không được ký vào biên bản phiên tòa. Do đó, trên thực tế sẽ xảy ra việc, sau khi xem biên bản phiên tòa, Kiểm sát viên nhận thấy biên bản phiên tòa được thể hiện đầy đủ diễn biến khách quan tại phiên tòa nên nhất trí và không có yêu cầu sửa đổi, bổ sung nội dung gì, nhưng sau đó Chủ tọa phiên tòa và Thư ký Tòa án thay đổi một số nội dung của biên bản phiên tòa so với biên bản phiên tòa mà Kiểm sát viên đã xem và ký lại thì Kiểm sát viên không thể nào biết được.

Thứ ba: Theo Điều 29 Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự (Ban hành kèm theo Quyết định số 505/QĐ-VKSTC ngày 18/12/2017 của VKSND tối cao) quy định: Ngay sau khi kết thúc phiên tòa, Kiểm sát viên phải kiểm tra biên bản phiên tòa, nếu phát hiện biên bản phiên tòa ghi không đầy đủ hoặc không chính xác thì yêu cầu Thư ký Tòa án phải ghi sửa đổi, bổ sung vào cuối biên bản phiên tòa và đề nghị chủ tọa phiên tòa ký xác nhận.”. Đây là quy định của Ngành, Kiểm sát viên khi được phân công thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự bắt buộc phải thực hiện. Tuy nhiên việc thực hiện nhiệm vụ này của Kiểm sát viên hiện nay cũng gặp khó khăn, vướng mắc như: Trên thực tế Kiểm sát viên có thực hiện việc kiểm tra biên bản phiên tòa và nhất trí với biên bản phiên tòa (Kiểm sát viên không được ký vào biên bản phiên tòa) nhưng việc kiểm tra biên bản phiên tòa của Kiểm sát viên trong trường hợp này không có tài liệu gì để chứng minh được là Kiểm sát viên đã kiểm tra biên bản phiên tòa.

Thứ tư: Theo Hệ thống chỉ tiêu cơ bản đánh giá công tác nghiệp vụ của ngành Kiểm sát nhân dân (Ban hành theo Quyết định số 139/QĐ-VKST ngày 29/4/2020 của Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao) thì Kiểm sát viên tham gia phiên tòa phải lập biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa ngay sau khi kết thúc phiên tòa. Tuy nhiên để thực hiện việc này trên thực tế vẫn còn gặp nhiều khó khăn như sau:

- Mặc dù Hệ thống chỉ tiêu cơ bản đánh giá công tác nghiệp vụ của ngành Kiểm sát nhân dân yêu cầu 100% phiên tòa xét xử vụ án hình sự, Kiểm sát viên phải lập biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa (là chỉ tiêu bắt buộc Kiểm sát viên phải thực hiện). Nhưng đây là chỉ tiêu nghiệp vụ của ngành Kiểm sát, không có văn bản quy phạm pháp luật, tài liệu hướng dẫn, kể cả Bộ luật Tố tụng hình sự quy định Kiểm sát viên khi kiểm tra biên bản phiên tòa phải lập biên bản kiểm tra biên bản phên tòa ngay sau khi kết thúc phiên tòa. Nên khi lập biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa, ngoài Kiểm sát viên ra thì ai là người có trách nhiệm ký vào biên bản do Kiểm sát viên lập? Thẩm phán – Chủ tọa phiên tòa hay là Thư ký Tòa án? Nếu Thẩm phán – Chủ tọa phiên tòa hay là Thư ký Tòa án không đồng ý ký vào biên bản kiểm tra phiên tòa do Kiểm sát viên lập thì phải xử lý như thế nào? Vì không có văn bản pháp luật nào quy định về việc này nên họ có quyền từ chối và không ký. Đồng thời, việc lập biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa chỉ có duy nhất Kiểm sát viên ký vào thì sẽ không có ý nghĩa gì đối với việc thực hiện chỉ tiêu này của Ngành.  Do đó, việc Thẩm phán – Chủ tọa phiên tòa ký hay không ký vào biên bản phiên tòa phụ thuộc vào mối quan hệ phối hợp giữa Kiểm sát viên và Thẩm phán; giữa Viện kiểm sát và TAND. Đồng thời nếu Thẩm phán – Chủ tọa phiên tòa đồng ý ký vào biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa do Kiểm sát viên lập thì không có nghĩa là biên bản phiên tòa sẽ không được sửa chữa, thay đổi một số nội dung so với biên bản phiên tòa mà Kiểm sát viên đã kiểm tra và thống nhất.

- Hiện nay theo hệ thống biểu mẫu của ngành Kiểm sát nhân dân chưa có mẫu biên bản kiểm tra phiên tòa nên chưa được áp dụng thống nhất trong toàn ngành. Biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa bao gồm những nội dung gì, hình thức như thế nào cũng chưa được hướng dẫn cụ thể nên gặp nhiều khó khăn trong việc áp dụng.  

Từ những khó khăn, vướng mắc trong việc xem và lập biên bản kiểm tra phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự như trên, cá nhân đề xuất một số nội dung như sau:

Thứ nhất: Trước khi có sự thống nhất của ngành Tòa án nhân dân về việc ký vào biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa thì tạm thời tạm dừng việc thực hiện chỉ tiêu Kiểm sát viên phải lập biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa ngay sau khi phiên tòa kết thúc.

Thứ hai: Để việc xem và lập biên bản kiểm tra phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự được đảm bảo, liên ngành Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao cần có sự trao đổi thống nhất với nhau theo hướng: Về thời điểm xem biên bản phiên tòa của Kiểm sát viên là ngay sau khi Chủ tọa phiên tòa  và Thư ký Tòa án ký vào biên bản phiên tòa. Ngay sau khi xem biên bản phiên tòa, Kiểm sát viên phải lập biên bản thể hiện rõ, cụ thể những nội dung đã xem và Chủ tọa phiên tòa có trách nhiệm ký vào biên bản do Kiểm sát viên lập.

Thứ ba: Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cần ban hành biểu mẫu biên bản kiểm tra biên bản phiên tòa để áp dụng thống nhất trong toàn Ngành.

Thứ tư: Nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung  khoản 4 Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự theo hướng: “Ngay sau khi chủ tọa phiên tòa và Thư ký Tòa án ký vào biên bản phiên tòa, Kiểm sát viên, bị cáo, người bào chữa, bị hại, đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự hoặc đại diện của những người đó được xem biên bản phiên tòa. Nếu có người yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa thì Thư ký Tòa án phải ghi sửa đổi, bổ sung đó vào biên bản phiên tòa. Không được tẩy xóa, sửa chữa trực tiếp mà phải ghi sửa đổi, bổ sung tiếp vào cuối biên bản phiên tòa và cùng chủ tọa phiên tòa ký xác nhận; nếu chủ tọa phiên tòa không chấp nhận yêu cầu thì phải nêu rõ lý do và ghi vào biên bản phiên tòa.

Sau khi xem biển bản phiên tòa, Kiểm sát viên ký vào từng trang của biên bản phiên tòa”

Hồng Sơn – VKSND quận Sơn Trà