menu_WAR_vienkiemsatportlet_INSTANCE_hKWBd2nFDgz3
Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tranh luận tại phiên tòa hình sự
Đăng ngày 16-11-2022 08:14

Từ thực tiễn hoạt động tranh luận đối đáp tại phiên tòa hình sự, tôi xin trao đổi một số kinh nghiệm sau:

Trong các phiên tòa xét xử hình sự các bị cáo, người bào chữa của bị cáo thường bào chữa theo 4 hướng sau đây:

Hướng thứ nhất: Đưa ra cơ sở chứng cứ và căn cứ pháp luật để chứng minh bị cáo không phạm tội như Viện kiểm sát truy tố.

Đây là trường hợp khó khăn nhất mà KSV gặp phải khi thực hiện quyền công tố tại phiên tòa hình sự. Đây cũng là thời điểm thể hiện bản lĩnh cũng như năng lực trình độ của KSV một cách rõ ràng nhất. Để đối đáp tranh luận với bị cáo, người bào chữa của bị cáo, KSV phải đưa ra được những chứng cứ đã được kiểm tra tại phiên tòa kết hợp với những tài liệu chứng cứ đã có trong hồ sơ vụ án và những căn cứ pháp luật nhằm bác bỏ chứng cứ, căn cứ pháp luật mà bị cáo, người bào chữa của bị cáo nêu ra, vận dụng lý luận về cấu thành tội phạm để chứng minh bị cáo phạm tội như viện kiểm sát truy tố.

Hướng thứ 2: Các bị cáo, người bào chữa của bị cáo đưa ra cơ sở chứng cứ và căn cứ pháp luật để chứng minh bị cáo phạm tội nhưng là tội danh khác có khung hình phạt nhẹ hơn hoặc bị cáo phạm tội như Viện kiểm sát truy tố nhưng ở khung hình phạt nhẹ hơn.

Đối với trường hợp này KSV phải đưa ra các chứng cứ tài liệu buộc tội để thẩm tra, đối chứng ngay tại phiên tòa (có thể thẩm vấn trở lại) và vận dụng luật về cấu thành tội phạm để phân tích chứng minh hành vi phạm tội của bị cáo hội tụ đủ các yếu tố cấu thành tội danh mà VKS đã truy tố.

Hướng thứ 3: Người bào chữa thống nhất với Viện kiểm sát về tội danh nhưng không thống nhất về các đánh giá tính chất, mức độ phạm tội của bị cáo và đưa ra một số tình tiết giảm nhẹ, tình tiết về nhân thân để đề nghị hội đồng xét xử giảm nhẹ mức hình phạt, xin cho bị cáo được hướng án treo, giảm trách nhiệm bồi thường.

Đối với trường hợp này KSV cần ghi chép kỹ các tình tiết giảm nhẹ, các tình tiết về nhân thân mà người bào chữa nêu ra đối chiếu với các quy định của pháp luật xem tình tiết nào được pháp luật quy định, tình tiết nào chưa được pháp luật quy định, tình tiết nào đã được VKS xem xét cân nhắc khi đề nghị mức hình phạt, bồi thường nêu trong luận tội, tình tiết nào chưa được VKS xem xét để từ đó chấp nhận hay không chấp nhận.

Hướng thứ 4: Tại phiên tòa luật sư bào chữa cho bị cáo đề nghị hội đồng xét xử trả lại hồ sơ cho VKS yêu cầu điều tra bổ sung.

Đối với trường hợp này KSV cần nghiên cứu kỹ nội dung lời bào chữa của luật sư đối chiếu với các tài liệu có trong vụ án để đối đáp bác bỏ quan điểm của luật sư nếu không có căn cứ.

Đối với người bị hại và người bào chữa của bị hại trong nhiều trường hợp tại phiên tòa phía bị hại đưa ra lý lẽ để chứng minh cơ quan tố tụng bỏ lọt hành vi phạm tội và người phạm tội và yêu cầu xử lý. KSV phải xem xét kỹ những lý lẽ do phía bị hại đưa ra đối chiếu với các chứng cứ có trong hồ sơ vụ án từ đó phân tích có đúng là các cơ quan tiến hành tố tụng bỏ lọt hành vi phạm tội và người phạm tội không. Nếu xác định là không lọt thì bác bỏ yêu cầu của phía bị hại. Nếu xác định có dấu hiệu bỏ lọt hành vi phạm tội hoặc bỏ lọt người phạm tội thì KSV có thể xử lý theo 2 hướng.

+ Thứ nhất, đề xuất tách ra tiếp tục điều tra xử lý những người liên quan nếu việc xử lý người phạm tội này không ảnh hưởng đến việc xét xử vụ án hiện tại.

+ Thứ hai, đề nghị hội đồng xét xử trả hồ sơ để điều tra bổ sung nếu thấy không điều tra bổ sung sẽ ảnh hưởng đến việc xét xử vụ án và việc điều tra bổ sung không thể thực hiện tại phiên tòa này được.

Trường hợp phía bị hại đưa ra các tình tiết tăng nặng để yêu cầu tăng hình phạt đối với các bị cáo thì KSV phân tích như trường hợp bị cáo, người bào chữa cho bị cáo nhưng cách làm ngược lại cụ thể là KSV phải căn cứ các quy định của pháp luật và luận tội xem xét tình tiết tăng nặng nào đã được VKS xem xét cân nhắc khi đề nghị mức hình phạt, tình tiết tăng nặng nào chưa được VKS xem xét để từ đó chấp nhận hay không chấp nhận.

Trường hợp phía bị hại nêu ra các cơ sở đề nghị hội đồng xét xử tăng mức bồi thường thiệt hại thì KSV phải xem xét các tài liệu chứng từ họ xuất trình có đúng pháp luật và có phù hợp với tình hình thực tế hay không. Đối với yêu cầu bồi thường không đúng pháp luật thì KSV phải bác bỏ.

Trên thực tế, có một số tình huống xảy ra trong quá trình tranh luận cần lưu ý, đó là: Người bào chữa cho bị cáo vắng mặt tại phiên toà nhưng đã gửi đến Toà án bản bào chữa thì Kiểm sát viên có phải tranh luận không? Có ý kiến cho rằng, Kiểm sát viên không phải tranh luận vì không có đối tượng để đối đáp. Tuy nhiên, trong trường hợp này, mặc dù người bào chữa không có mặt nhưng họ có gửi bản bào chữa trong đó thể hiện ý kiến của họ bào chữa cho bị cáo, vì vậy Kiểm sát viên phải phát biểu ý kiến về nội dung của bản bào chữa đó. Một tình huống khác, khi nội dung tranh luận có liên quan đến một quy định của pháp luật mà chưa có hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền và đang có nhiều quan điểm nhận thức khác nhau, mỗi bên tranh luận đều đưa ra những luận điểm có chứa đựng những hạt nhân hợp lý nhất định để bảo vệ quan điểm của mình. Trong trường hợp này, Kiểm sát viên phải dựa trên cơ sở nguyên tắc chung của pháp luật và trên cơ sở mục đích của chế định pháp luật đó để đưa ra quan điểm của mình và phải kiên quyết bảo vệ quan điểm; việc kết luận thuộc trách nhiệm của Hội đồng xét xử.

Phan Thị Lựu- Phòng 2