"Có tài phải có đức. Có tài không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho nước. Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai" (Trích Bài nói chuyện của Bác Hồ ngày 12 tháng 6 năm 1956 - Hà Nội). Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và sự bùng nổ của công nghệ số hiện nay.
Đạo đức không phải là những triết lý xa vời trên sách vở. Đó là hệ thống các giá trị, chuẩn mực giúp chúng ta phân biệt đúng – sai, thiện – ác.
Trong cuộc sống thường nhật, đạo đức thể hiện qua:
Sự tử tế: Cách chúng ta đối xử với người yếu thế.
Sự trung thực: Can đảm đối diện với sự thật dù có bất lợi cho bản thân.
Trách nhiệm: Biết nhận lỗi và sửa lỗi thay vì đổ lỗi cho hoàn cảnh.
Đạo đức không chỉ là thể hiện qua những quy định, luật lệ được tuân thủ, đạo đức còn thể hiện qua những “khoảng trống” mà các quy định, luật lệ chưa chạm đến, ở đó con người có đạo đức thể hiện sự tử tế, lòng nhân ái, trung thực và trách nhiệm… mà không cần luật lệ nào ràng buộc, không cần ai giám sát. Mỗi cá nhân có nền tảng đạo đức tốt chính là một “viên gạch” vững chắc để xây dựng nên một tập thể phát triển văn minh. Cùng với đó, trong một tập thể văn minh là nơi những hành vi phi đạo đức bị cộng đồng bài trừ, thải loại, không còn đất sống.
Từ đạo đức nhìn sâu hơn chính là đạo đức nghề nghiệp – đó là khi chuyên môn đi cùng lương tâm, trách nhiệm. Nếu đạo đức là nền tảng sống, thì đạo đức nghề nghiệp là tiêu chuẩn hành vi cụ thể trong công việc. Đạo đức nghề nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ nội quy, quy định của cơ quan, tổ chức, mà còn thể hiện ở danh dự, lòng tự trọng của mỗi người đối với công việc mình đang làm, là sự tự nguyện cam kết một cách trung thực với chất lượng và giá trị mà mình tạo ra – đó chính là một hệ thống các giá trị lấy sự liêm chính, khách quan và tận tụy làm gốc.
Trong cuộc sống thường nhật, đạo đức thể hiện qua:
Sự tử tế: Cách chúng ta đối xử với người yếu thế.
Sự trung thực: Can đảm đối diện với sự thật dù có bất lợi cho bản thân.
Trách nhiệm: Biết nhận lỗi và sửa lỗi thay vì đổ lỗi cho hoàn cảnh.
Đạo đức không chỉ là thể hiện qua những quy định, luật lệ được tuân thủ, đạo đức còn thể hiện qua những “khoảng trống” mà các quy định, luật lệ chưa chạm đến, ở đó con người có đạo đức thể hiện sự tử tế, lòng nhân ái, trung thực và trách nhiệm… mà không cần luật lệ nào ràng buộc, không cần ai giám sát. Mỗi cá nhân có nền tảng đạo đức tốt chính là một “viên gạch” vững chắc để xây dựng nên một tập thể phát triển văn minh. Cùng với đó, trong một tập thể văn minh là nơi những hành vi phi đạo đức bị cộng đồng bài trừ, thải loại, không còn đất sống.
Từ đạo đức nhìn sâu hơn chính là đạo đức nghề nghiệp – đó là khi chuyên môn đi cùng lương tâm, trách nhiệm. Nếu đạo đức là nền tảng sống, thì đạo đức nghề nghiệp là tiêu chuẩn hành vi cụ thể trong công việc. Đạo đức nghề nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ nội quy, quy định của cơ quan, tổ chức, mà còn thể hiện ở danh dự, lòng tự trọng của mỗi người đối với công việc mình đang làm, là sự tự nguyện cam kết một cách trung thực với chất lượng và giá trị mà mình tạo ra – đó chính là một hệ thống các giá trị lấy sự liêm chính, khách quan và tận tụy làm gốc.
Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, yêu cầu về đạo đức công vụ và trách nhiệm nghề nghiệp của người công chức không chỉ là tiêu chuẩn đánh giá, mà còn là yếu tố sống còn để xây dựng niềm tin của nhân dân đối với bộ máy nhà nước.
Đối với Ngành Kiểm sát nhân dân, trong hệ thống tư pháp, Ngành Kiểm sát nhân dân được giao phó một trọng trách hết sức cao cả nhưng cũng đầy áp lực: “bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng cho ngành Kiểm sát 10 chữ vàng: "Công minh - Chính trực - Khách quan - Thận trọng - Khiêm tốn". Đây không chỉ là phương châm công tác mà chính là “di chúc" giáo huấn của Người về đạo đức nghề nghiệp mà mỗi cán bộ kiểm sát, đặc biệt là từng Kiểm sát viên phải khắc cốt ghi tâm và lấy đó làm kim chỉ nam cho đạo đức nghề nghiệp của mình. Ngày 07/02/2023 Viện trưởng VKSND tối cao đã ký Quyết định số 21/QĐ-VKSTC ban hành Quy tắc chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của người cán bộ kiểm sát nhằm quy định những tiêu chí về chuẩn mực đạo đức của người cán bộ Kiểm sát theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh; điều chỉnh thái độ, hành vi, cách ứng xử, việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của người cán bộ Kiểm sát khi thi hành công vụ.
Đối với Ngành Kiểm sát nhân dân, trong hệ thống tư pháp, Ngành Kiểm sát nhân dân được giao phó một trọng trách hết sức cao cả nhưng cũng đầy áp lực: “bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng cho ngành Kiểm sát 10 chữ vàng: "Công minh - Chính trực - Khách quan - Thận trọng - Khiêm tốn". Đây không chỉ là phương châm công tác mà chính là “di chúc" giáo huấn của Người về đạo đức nghề nghiệp mà mỗi cán bộ kiểm sát, đặc biệt là từng Kiểm sát viên phải khắc cốt ghi tâm và lấy đó làm kim chỉ nam cho đạo đức nghề nghiệp của mình. Ngày 07/02/2023 Viện trưởng VKSND tối cao đã ký Quyết định số 21/QĐ-VKSTC ban hành Quy tắc chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của người cán bộ kiểm sát nhằm quy định những tiêu chí về chuẩn mực đạo đức của người cán bộ Kiểm sát theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh; điều chỉnh thái độ, hành vi, cách ứng xử, việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của người cán bộ Kiểm sát khi thi hành công vụ.
Bác Hồ với cán bộ tư pháp và kiểm sát
"Công minh” và “Chính trực" – Lẽ sống của người bảo vệ pháp luật
Đạo đức của một Kiểm sát viên trước hết nằm ở sự “Công minh”. Trong mỗi vụ án, đằng sau những trang hồ sơ là số phận của một con người, là danh dự của một gia đình. Một quyết định phê chuẩn lệnh bắt giữ, một bản cáo trạng hay một quan điểm tại tòa đều mang sức nặng của công bằng, công lý và minh bạch. Song song đó, “Chính trực” đòi hỏi chúng ta phải có cái đầu lạnh để từ chối mọi sự can thiệp không đúng đắn, mọi cám dỗ vật chất để bảo vệ lẽ phải; Kiểm sát viên không được phép để những tác động tiêu cực làm mờ đi cán cân công lý.
"Khách quan và Thận trọng" – Tránh oan sai và không bỏ lọt tội phạm
Trong tác nghiệp, chúng ta hay có câu nói "trọng chứng hơn trọng cung", đạo đức nghề nghiệp ở đây chính là sự “Khách quan”, phải xem xét chứng cứ cả hai chiều: chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội. Đồng thời, “Thận trọng” là yêu cầu bắt buộc đối với từng Kiểm sát viên để không làm oan người vô tội và không bỏ lọt tội phạm. Mỗi sai sót của chúng ta, dù nhỏ, cũng có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường, làm tổn thương niềm tin của nhân dân vào công lý. Đạo đức ở đây chính là việc tôn trọng sự thật khách quan, sẵn sàng tranh luận, sẵn sàng bảo vệ quan điểm đúng và cũng dũng cảm thừa nhận khi phát hiện có sai sót để kịp thời khắc phục, không vì che giấu những thiếu sót mà ảnh hưởng đến việc giải quyết đúng đắn trong từng vụ việc.
"Khiêm tốn" – Sức mạnh từ sự giản dị, lắng nghe và nỗ lực
Tại sao Kiểm sát viên lại cần Khiêm tốn?
Song song với những nhiệm vụ, trách nhiệm thì quyền lực mà nhà nước giao cho Kiểm sát viên cũng rất lớn. Nếu thiếu đi sự khiêm tốn, tự kiểm soát mình, người được trao quyền rất dễ rơi vào sự tự cao, độc đoán, áp đặt chủ quan, thậm chí coi thường quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, của đương sự, của bị can, bị cáo. Khiêm tốn giúp Kiểm sát viên lắng nghe và học hỏi để hoàn thiện năng lực, trình độ chuyên môn. Một Kiểm sát viên có đạo đức là người biết dùng quyền lực để thực thi công lý chứ không phải đứng trên pháp luật để thị uy, “quyền anh, quyền tôi”…
Đạo đức của một Kiểm sát viên trước hết nằm ở sự “Công minh”. Trong mỗi vụ án, đằng sau những trang hồ sơ là số phận của một con người, là danh dự của một gia đình. Một quyết định phê chuẩn lệnh bắt giữ, một bản cáo trạng hay một quan điểm tại tòa đều mang sức nặng của công bằng, công lý và minh bạch. Song song đó, “Chính trực” đòi hỏi chúng ta phải có cái đầu lạnh để từ chối mọi sự can thiệp không đúng đắn, mọi cám dỗ vật chất để bảo vệ lẽ phải; Kiểm sát viên không được phép để những tác động tiêu cực làm mờ đi cán cân công lý.
"Khách quan và Thận trọng" – Tránh oan sai và không bỏ lọt tội phạm
Trong tác nghiệp, chúng ta hay có câu nói "trọng chứng hơn trọng cung", đạo đức nghề nghiệp ở đây chính là sự “Khách quan”, phải xem xét chứng cứ cả hai chiều: chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội. Đồng thời, “Thận trọng” là yêu cầu bắt buộc đối với từng Kiểm sát viên để không làm oan người vô tội và không bỏ lọt tội phạm. Mỗi sai sót của chúng ta, dù nhỏ, cũng có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường, làm tổn thương niềm tin của nhân dân vào công lý. Đạo đức ở đây chính là việc tôn trọng sự thật khách quan, sẵn sàng tranh luận, sẵn sàng bảo vệ quan điểm đúng và cũng dũng cảm thừa nhận khi phát hiện có sai sót để kịp thời khắc phục, không vì che giấu những thiếu sót mà ảnh hưởng đến việc giải quyết đúng đắn trong từng vụ việc.
"Khiêm tốn" – Sức mạnh từ sự giản dị, lắng nghe và nỗ lực
Tại sao Kiểm sát viên lại cần Khiêm tốn?
Song song với những nhiệm vụ, trách nhiệm thì quyền lực mà nhà nước giao cho Kiểm sát viên cũng rất lớn. Nếu thiếu đi sự khiêm tốn, tự kiểm soát mình, người được trao quyền rất dễ rơi vào sự tự cao, độc đoán, áp đặt chủ quan, thậm chí coi thường quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, của đương sự, của bị can, bị cáo. Khiêm tốn giúp Kiểm sát viên lắng nghe và học hỏi để hoàn thiện năng lực, trình độ chuyên môn. Một Kiểm sát viên có đạo đức là người biết dùng quyền lực để thực thi công lý chứ không phải đứng trên pháp luật để thị uy, “quyền anh, quyền tôi”…
Ngày nay chúng ta đang làm việc trong môi trường mà tội phạm diễn biến ngày càng tinh vi, tội phạm công nghệ cao, tội phạm xuyên quốc gia diễn biến ngày càng phức tạp; những áp lực từ dư luận xã hội đôi khi có thể làm nhiễu loạn mọi nhận định; áp lực từ cuộc sống và thu nhập đôi khi khiến cán bộ dễ nảy sinh tâm lý tiêu cực, trong khi cơ chế chính sách có lúc còn chồng chéo tạo ra những "khoảng trống" khiến người làm việc có tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, dẫn đến tình trạng đùn đẩy, né tránh; quyền lực nếu không được kiểm soát bởi đạo đức sẽ dễ dẫn đến lạm quyền và độc đoán… Nếu không có một nền tảng đạo đức vững chắc để tự kiểm soát chính mình, chúng ta rất dễ sa ngã, sai phạm; hơn lúc nào hết đạo đức nghề nghiệp chính là chiếc "áo giáp" giúp chúng ta vượt qua mọi thử thách;
Đạo đức nghề nghiệp của một Kiểm sát viên thể hiện trên nhiều khía cạnh như: Sự tận tâm đối với công việc được giao; tính trung thực không gian dối, liêm chính không vụ lợi cá nhân đối với tài sản công hay vị trí công tác; có tinh thần học hỏi nỗ lực nâng cao trình độ vì sự phát triển chung của tập thể; có lòng tự trọng đối với nghề nghiệp mình đang làm, thể hiện qua sự tôn trọng kỷ luật nghiệp vụ, tôn trọng đồng nghiệp, tôn trọng cấp trên và tôn trọng đối với mọi người tiếp xúc qua công việc…
Đạo đức nghề nghiệp không phải là điều gì đó cao siêu, nó bắt đầu từ nụ cười khi tiếp dân, từ sự trung thực trong từng bản báo cáo… và không phải lúc nào đạo đức nghề nghiệp cũng thể hiện rõ bằng những việc có thể nhìn nhận, nghe thấy… sự tận tâm của một người đối với công việc không phải ai cũng có thể nhìn rõ, có những việc quyết tâm làm đến cùng là đạo đức nghề nghiệp, nhưng cũng có những việc cương quyết từ chối lại chính là đạo đức nghề nghiệp. Kỹ năng chuyên môn có thể đào tạo, kiến thức có thể cập nhật, nhưng đạo đức là thứ phải được rèn giũa và gìn giữ mỗi ngày. Với người Kiểm sát viên, đạo đức nghề nghiệp không phải nằm ở lời phát biểu hay, mà nằm ở những bản cáo trạng đúng người, đúng tội, ở những phiên tòa mà sự thật được làm chứng minh sáng tỏ và ánh mắt gửi gắm sự tin tưởng của nhân dân khi công lý được thực thi.
Hãy giữ cho mình một "Trái tim nóng, cái đầu lạnh và đôi tay sạch", đó chính là đạo đức nghề nghiệp, khi chúng ta làm việc bằng cái tâm trong sáng, chúng ta không chỉ đóng góp cho đơn vị, cho Ngành, mà còn đang góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn; đó cũng chính là cách chúng ta bảo vệ danh dự của ngành Kiểm sát và bảo vệ kỷ cương của nhà nước pháp quyền./.
Đạo đức nghề nghiệp của một Kiểm sát viên thể hiện trên nhiều khía cạnh như: Sự tận tâm đối với công việc được giao; tính trung thực không gian dối, liêm chính không vụ lợi cá nhân đối với tài sản công hay vị trí công tác; có tinh thần học hỏi nỗ lực nâng cao trình độ vì sự phát triển chung của tập thể; có lòng tự trọng đối với nghề nghiệp mình đang làm, thể hiện qua sự tôn trọng kỷ luật nghiệp vụ, tôn trọng đồng nghiệp, tôn trọng cấp trên và tôn trọng đối với mọi người tiếp xúc qua công việc…
Đạo đức nghề nghiệp không phải là điều gì đó cao siêu, nó bắt đầu từ nụ cười khi tiếp dân, từ sự trung thực trong từng bản báo cáo… và không phải lúc nào đạo đức nghề nghiệp cũng thể hiện rõ bằng những việc có thể nhìn nhận, nghe thấy… sự tận tâm của một người đối với công việc không phải ai cũng có thể nhìn rõ, có những việc quyết tâm làm đến cùng là đạo đức nghề nghiệp, nhưng cũng có những việc cương quyết từ chối lại chính là đạo đức nghề nghiệp. Kỹ năng chuyên môn có thể đào tạo, kiến thức có thể cập nhật, nhưng đạo đức là thứ phải được rèn giũa và gìn giữ mỗi ngày. Với người Kiểm sát viên, đạo đức nghề nghiệp không phải nằm ở lời phát biểu hay, mà nằm ở những bản cáo trạng đúng người, đúng tội, ở những phiên tòa mà sự thật được làm chứng minh sáng tỏ và ánh mắt gửi gắm sự tin tưởng của nhân dân khi công lý được thực thi.
Hãy giữ cho mình một "Trái tim nóng, cái đầu lạnh và đôi tay sạch", đó chính là đạo đức nghề nghiệp, khi chúng ta làm việc bằng cái tâm trong sáng, chúng ta không chỉ đóng góp cho đơn vị, cho Ngành, mà còn đang góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn; đó cũng chính là cách chúng ta bảo vệ danh dự của ngành Kiểm sát và bảo vệ kỷ cương của nhà nước pháp quyền./.
Thanh tra – Khiếu tố
Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng
Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng
